Leden van bepaalde online chatgroepen zoeken naar kwetsbare kinderen om af te persen of (seksueel) te mishandelen. De kinderen worden bijvoorbeeld benaderd via gameplatforms en sociale media. Ook in Nederland zijn zulke groepen actief.

Het gaat om zogeheten Com-groepen. Com staat voor community. NRC heeft samen met deskundigen 25 Nederlandse kinderen gevonden die een Com-groep hebben opgericht of daarover de leiding voeren. In de groepen worden beelden van hun daden gedeeld. Dat zijn soms ernstige mishandelingen.

Zo wordt onder meer seksueel kindermisbruik verspreid en is er sprake van afpersing met naaktbeelden, oplichting en het delen van zeer heftige video’s, waarop bijvoorbeeld ongelukken of moorden zijn te zien. De chatgroepen zijn op apps als Discord of Telegram te vinden.

Denktank The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS) bracht afgelopen weekend een rapport uit waarin leden van dit soort groepen worden omschreven als “een nieuw type extremist: digitaal vaardig, ideologisch diffuus en vaak buiten beeld van instanties”.

Com-groepen zoeken kwetsbare mensen

Gerben Bakker, onderzoeker op het gebied van ethiek en veiligheid bij HCSS, noemt het ontluisterend dat er zoveel jonge kinderen in deze groepen zitten. “Ze zetten elkaar aan tot sextortion, automutilatie en moord.”

Vorig jaar kwam een 25-jarige man om het leven nadat hij zichzelf in brand had gestoken. Een vijftienjarig meisje had hem er na lange gesprekken van overtuigd om benzine over zich heen te gieten en zichzelf in brand te steken. Dat deed hij op een livestream waar zo’n twintig mensen juichend naar keken, schrijft NRC.

De man had mentale problemen en was daar open over op online platforms. Dit soort kwetsbare personen kunnen het doelwit worden van Com-groepen. Zij zoeken naar potentiële slachtoffers op gameplatforms zoals Minecraft en Roblox, maar ook via socialemedia-apps zoals X. “De systematiek waarmee dit soort groepen te werk gaan is zorgwekkend”, zegt Bakker.

‘Overladen met complimenten’

Het zijn vaak kinderen in een sociaal isolement of uit een kansarme omgeving die slachtoffer worden, legt de HCSS-onderzoeker uit. Bakker kreeg onder meer manifesten onder ogen van jonge pubers die anderen oproepen om geweld te plegen. Er bestaan uitgebreide handleidingen waarin wordt uitgelegd hoe je het vertrouwen van slachtoffers wint, hoe je mensen afperst met naaktbeelden en zelfs hoe je suïcide moet plegen.

Bij Offlimits, het expertisecentrum op het gebied van online misbruik, herkennen ze de dynamieken die in de groepen spelen. “Soms worden slachtoffers gechanteerd en worden naaktbeelden onder dwang afhandig gemaakt”, zegt plaatsvervangend directeur Madeleine van der Bruggen tegen NU.nl.

“Een andere methode is dat een kind wordt overladen met complimenten door een kwaadwillende. Zo krijgen ze het gevoel in een hechte vriendschap terecht te komen of worden ze zelfs verliefd. Daarna worden ze afgeperst om naaktbeelden te delen.”

Nieuwe leden die in de chatgroepen willen komen, moeten zich eerst bewijzen door zelf beelden aan te leveren. Het komt regelmatig voor dat slachtoffers zich uiteindelijk aansluiten bij groepen om als dader door te gaan. “Ze spiegelen het gedrag van de dader als een manier om zelf sociaal krediet te krijgen in een groep”, zegt Bakker.

Geen simpele oplossing

Het lukt kinderen die in de echte wereld weinig aandacht krijgen binnen zo’n netwerk soms wel om op te vallen, vult Van der Bruggen aan. “Zeker als je daar iemand bent tegen wie wordt opgekeken.”

Een simpele oplossing tegen dit fenomeen is er niet, zeggen deskundigen. Volgens HCSS is het voor autoriteiten lastig om de groepen op te sporen, omdat ze zich steeds vertakken en omdat toegang krijgen niet zomaar lukt. “In Nederland hebben we het nog niet scherp in het vizier als we het vergelijken met landen als Nieuw-Zeeland en het Verenigd Koninkrijk”, zegt Bakker. Hoe groot het probleem hier precies is, blijft dan ook onduidelijk.

Offlimits zegt dat de maatschappij zich moet inzetten om kinderen online weerbaarder te maken. Dat geldt ook voor mensen om kinderen heen, zoals (groot)ouders en leraren. “Vergelijk het met de speeltuin”, zegt ze. “Als ouder ga je mee met een jong kind. Je loopt mee naar de glijbaan, waarschuwt om voorzichtig de trap op te klimmen en je zegt dat ze niet met vreemden mogen meelopen. Die begeleiding mist online vaak bij veel kinderen.”